BOUGAINVILLE: Nereden Nereye

Güney Pasifik’te Oğlak Dönencesi’nin hemen kuzeyindeki ıssız Mururoa Atolü… 10 milyon yaşındaki Tuamotu Arşipeli’nin güneydoğu ucunda…  Yalnızca 120 yıl önce takımadalara kendi adını zorla kabul ettiren Fransızların Polinezyası’nda pırıl pırıl bir gün…  Yazı: Yılmaz A. BAYAZITOĞLU

2 Temmuz 1966 günü saat 15.34’te atolde yaşayan balıkların gözleri binlerce yıl önceki son volkan patlamasından beri görülmeyen bir ışıkla kamaşır. Patlamanın şiddetinden sağırlaşan kulakları aylarca açılmaz.Patlamanın nedeni, Fransa’nın ‘Aldebaran’ adını verdiği bir proje kapsamında 20 kt gücündeki nükleer denemedir. 30 yıl boyunca bölgede yapılacak 178 nükleer denemenin ilki… 1996’daki son denemenin adı da ‘Deniz Tanrıçası’dır. Denizin üstündeki, altındaki tahribatın, kirlenmenin üstünü örtmek için verilen birbirinden masum isimler… Günümüzde bolca kullanılan küreselleşme, kadife (devrim), yenilenebilir (enerji), sürdürülebilir (av), barış için savaş, özgürlük için demokrasi, akıllı güç, açılım, yoğun sorgulama tekniği gibi kılıfına uydurulmaya çalışılan isimler, sıfatlar, kavramlar kadar masum… 

Acaba Güney Pasifik’teki ilk nükleer denemeden tam 200 yıl önce 1766’da Kaptan Louis-Antoine de Bougainville, La Boudeuse adlı firkateyniyle denize açılırken Fransa’nın bölgede hâlâ süren gözlerden uzak hâkimiyetine neden olan sefer için yelken bastığını aklının ucundan geçirmiş miydi?

Genç Matematikçi
12 Kasım 1729’da Paris’te dünyaya gelen çocuğa ailesi Louis-Antoine adını verir. Lise yıllarında matematik, özellikle cebir konusundaki üstün yeteneği dikkat çeker. Arkadaşları teneffüslerde bahçede koşarken o küpköklerle, çok bilinmeyenli denklemlerle oynamayı seçer. Paris Üniversitesi’nde gördüğü yüksek öğrenim sırasında kral XV. Louis’nin seçkin muhafız birliğinde askerlik macerasına başlarken bir yandan da diferansiyel, integral hesaplarına kafa yormaya devam eder. Mezuniyet sonrası bilim çevreleriyle yakın ilişkisi olan ağabeyinin desteğiyle ünlü matematikçilerle çalışma olanağı bulur. Bilim insanı olma yolunda emin adımlarla ilerlemektedir Louis-Antoine. 1754’te, henüz 25 yaşındayken ileri matematiğin bir dalı olan kalkülüs üzerine İntegral Hesabı kitabını yazar. Aynı yıl Fransa’nın özel yetkili büyükelçisinin kâtibi olarak Londra’ya gider. Dönemin iki büyük gücü arasında ezilen, gelecekleri konusunda ne düşündükleri hiç önemsenmeyen Antiller’in paylaşımı görüşmelerine katılır.