Cam göbeği renginde atoller, koylar, hayat dolu mercanlar... Hindistancevizi ağaçlarıyla süslenmiş adalar, adacıklar… Kıyıda, anakarada zümrüt yeşili bir halı; yağmur ormanları… Ormana, adalara, adacıklara serpiştirilmiş elmaslar; Kunalar… İşte orası San Blas.

Yazı ve fotoğraflar: Yılmaz A. Bayazıtoğlu

San Blas, Darien Körfezi’nde, Panama kıstağındaki yağmur ormanlarının Karayip Denizi’yle öpüştüğü kıyı boyunca Kolombiya sınırına kadar uzanan 20 km. eninde dar bir şerit ve 377 adadan oluşan bir comarca… Yani Panama’ya bağlı bir özerk bölge… Başkenti El Porvenir; orası da bir ada…
San Blas adını ilk kez, Panama’ya giden rota hakkında Özkan’la bilgi toplarken Kolombiya’da, Cartagena des Indias’taki marinada duymuştuk. Denizciler arasında “Dünyanın en güzel beş beldesinden birisi” olarak tanınıyormuş. Hatta bazılarına göre en güzeli…  Şimdi oraya gidiyoruz…

Nutkum tutuluyor
Kolombiya’ya bağlı Rosario’dan sonra 42 saatte katettiğimiz 180 milin sonunda sabah sekizde San Blas’ın en gözde adacıklarından Holandés Cays’e varınca nutkum tutuluyor. Adalar, rüzgâr avlayan, bulutları toplamaya çalışan hindistancevizi ağacı dolu. Camgöbeğini hiç bu kadar berrak, bu kadar geniş alana yayılmış biçimde görmemiştim.  Nasıl nutkum tutulmasın?.. Benim gibi bu ihtişama dalıp dikkati dağılan bir denizcinin yelkenlisi resiflerin üstüne yaslanmış, kendinden geçmiş, yatıyor… Sanki gördüklerine hâlâ inanamıyor…
Demirlediğimiz ilk atol açıkdenize bakmasına rağmen önümüzde, su seviyesinin hemen altındaki mercan resifleri sayesinde dalga tutmuyor. Ama rüzgâra çok açık. Kayıtsız demirde gezinip duruyor. Açık denizden sonra ulaşılan ilk ada olduğundan çok da kalabalık. Rahat edemiyoruz, yakındaki başka bir adacığa geçiyoruz. 

İspanyol istilacılarla karşılaşan ilk Amerikan Yerlileri
Bölgeye San Blas adını, ‘Yaşlı Kıta’dan altın-gümüş karşılığında dinlerini zorla satmak için gelen koyu Katolik İspanyollar koymuş. Asıl adı Kuna Yala yani Kuna Ülkesi. San Blas adı bize çok yakın çünkü Anadolu’dan. MS 3. yüzyılda Sivas -Sebastea- Piskoposu olan Aziz Vasili’den geliyor. Saint Blaise, San Blas…
Kunalar, ‘Yeni Dünya’da İspanyol istilacılarla karşılaşan ilk yerliler. 16. yüzyılın hemen başında istilacılar geldiğinde, şimdiki Kolombiya sınırları içindeki köylerinde, sadece karada yaşıyorlarmış. İspanyollar altın arayıp ilkel kabileleri keşfederken Kunalar da onların zulmünü keşfetmiş. Kimi rutubetli yağmur ormanlarına sürülmüş, burada tanımadıkları salgın hastalıklarla kırılmış, kimi altın madenlerinde zorla çalıştırılmış. Hem İspanyolların hem de ormandaki salgın hastalıkların katliamından kurtulmak için ağaçlardan oydukları kanolarına binip bırakın İspanyol kalyonlarını, sivrisineklerin bile giremediği adalara sığınmışlar.
Adalarda 17-19. yüzyıllar arasında korsanlarla tanışmışlar. İngiliz, Fransız, Hollandalı, hatta İspanyol korsanlarla ufak tefek ticaret yaparak 20. yüzyıla kadar basit ama mutlu yaşamışlar. Derken ABD’nin iki okyanusu birbirine kavuşturan kanala sahip olmak için Kolombiya’dan çekip kopardığı kıstak üzerinde Panama devleti çıkmış ortaya. Ezici çoğunluğu mestizolardan  -yerlilerle istilacı beyazların karışımından doğan melezler-oluşan devlet… 1919’da ABD’nin desteğiyle Panama’yı yöneten askeri diktatör, San Blas adalarında zaferini ilan etmiş. Kunalara artık burunlarını, vücutlarını değil sadece yanaklarını boyayabilecekleri, altın halkayı burunlarına değil yalnızca kulaklarına takabilecekleri emrini vermiş. Olması gerektiği gibi… Tabii ilkel elbiseler de yasaklanmış. 
Sağlam bir sosyal bilince sahip Kunalar kültürlerine yapılan sistemli tecavüze şiddetle karşı çıkmış. Adalara yerleştirilen Panama polisi, kültürel belleklerini silmeye, yani tapınmalarını, kutlamalarını, geleneklerini şiddete başvurarak engellemeye çalışınca Kunalar 1925’te başkaldırmış, 22 polis ölmüş. Ayaklanma ancak Panama hükümetiyle ABD’nin aracılık ettiği uzun toplantılar sonucu tatlıya bağlanabilmiş. Arka bahçesinde anlaşmazlık olur da ‘Zengin Kuzeyli’ karışmaz mı?.. 1989’da yaptığı gibi; General Noriega’yı devirmek için Panama’yı işgal arifesinde Kunaları isyana teşvik etmek için San Blas’a bir muhrip göndermiş. Belki de Panama Kanalı’nın kendisinden koparılıp alınmasının öcünü almak istemiştir!..

Özkan Gülkaynak, Temmuz 2009’da dünya turunu tamamlayarak dönen denizcimiz.
2 Kayıtsız III, Özkan Gülkaynak’ın