HMS Beagle’ın tarihi dünya turunda kullanılan ve dünyayı turlayarak hassas boylam zinciri oluşturulmasını sağlayan nadir cep kronometresi, İngiltere’deki Greenwich Ulusal Denizcilik Müzesi tarafından satın alındı.
Kaptan Robert FitzRoy’un HMS Beagle ile 1831-1836 yılları arasında gerçekleştirdiği ikinci keşif seferinde göksel gözlemler ve seyir hesaplamaları için kullandığı nadir cep kronometresi, İngiltere’deki Greenwich Ulusal Denizcilik Müzesi koleksiyonuna eklendi. Özel bir koleksiyonerin elinde bulunan ve yurt dışına satışı engellenen tarihi araç, kamu ve özel fonların desteğiyle ülke mirasında tutuldu.
HMS Beagle seferi ve seyir güvenliği
19. yüzyıl denizciliğinde açık deniz seyrinin en kritik unsurlarından biri, geminin doğu-batı eksenindeki konumunu, yani boylamını kesin olarak tespit edebilmekti. Paralel seyrinin aksine, açıda gerçekleşen sapmaları belirlemek için hassas zaman ölçümüne ihtiyaç duyuluyordu. Güneş ve yıldız konumlarının yerel saatle karşılaştırılması ilkesine dayanan bu yöntemde, Londra Greenwich saatini hatasız tutabilen deniz kronometreleri hayati bir rol üstlenmekteydi.
HMS Beagle’ın 1831’de başlayan beş yıllık tarihi görevi, dünya etrafında kesintisiz bir boylam zinciri oluşturmayı hedefliyordu. Kaptan Robert FitzRoy, sefer öncesinde gemideki zaman ölçüm hassasiyetini artırmak amacıyla Parkinson & Frodsham üretimi ‘K’ kodlu cep kronometresini 1831 yılında kendi kişisel bütçesinden satın aldı. O dönemde benzer örnekleri yaklaşık 40 Pound seviyesinde alıcı bulan bu özel saat, sefer boyunca kullanılan ana zaman kaynaklarından biri oldu.
HMS Beagle seferinde toplam 22 farklı kronometre taşınmış, sıcaklık değişimleri ve gemi bünyesindeki sarsıntılara karşı veriler sürekli karşılaştırılmıştır. Günümüze kadar ulaşmayı başaran ve bu seferde fiilen kullanılan yalnızca iki cep kronometresinden biri olma özelliğini taşıyan bu araç, denizcilik tarihi açısından eşsiz bir belge niteliğindedir.
Bilimsel keşifler ve doğal tarihe katkısı
HMS Beagle’ın ikinci keşif seferi yalnızca hidrografik haritalama ve navigasyon açısından değil, doğa tarihi açısından da kırılma noktalarından biri oldu. Kaptan FitzRoy’un davetiyle sefere doğa bilimci olarak katılan Charles Darwin, beş yıl süren seyahat boyunca Güney Amerika kıyılarından Galapagos Adaları’na kadar geniş bir coğrafyada gözlemler yaptı, zengin fosil ve canlı örnekleri topladı.
Seyir esnasında tutulan rotanın ve haritalandırılan kıyı çizgisinin doğruluğu, FitzRoy’un hassas kronometrelerle yürüttüğü astronomik gözlemlere dayanıyordu. Dolayısıyla söz konusu saat; denizcilik seyrüsefer tekniği, haritacılık ve evrim teorisine temel oluşturan bilimsel gözlemlerin ortak noktasında yer alan sembolik bir nesne kabul ediliyor.
İngiltere dışına çıkarılması yasaklanmıştı
Yaklaşık 200 bin Pound değer biçilen kronometre, 2025 yılında İngiltere Kültür Bakanlığı tarafından geçici ihracat yasağı kapsamına alınarak yurt dışına satışı durdurulmuştu. Eserin Birleşik Krallık’ta kalabilmesi için Ulusal Denizcilik Müzesi tarafından geniş çaplı bir kaynak oluşturma süreci başlatıldı.
Denizcilik Araştırmaları Derneği (Society for Nautical Research), Ulusal Miras Anıt Fonu (National Heritage Memorial Fund), Art Fund ve çok sayıda özel bağışçının finansal desteğiyle satın alma işlemi tamamlandı. Koleksiyoner elinden kamu mülkiyetine geçirilen kronometre, koruma ve restorasyon çalışmalarının ardından Greenwich’teki yerini alacak.
Greenwich’te sergilenecek
Kaptan FitzRoy’un kronometresi, Ekim 2026 itibarıyla Greenwich Ulusal Denizcilik Müzesi’nde (National Maritime Museum) sergilenmeye başlanacak. Saat; Harrison’ın ilk deniz kronometreleri ve dönem haritalarıyla birlikte, küresel navigasyonun ve keşifler çağının teknik gelişimini gösteren kalıcı sergide ziyaretçilere sunulacak.
PressReader ve Magzter üzerinden okuyabilir veya iOS uygulamamızdan abone olabilirsiniz.
📖 Hâlâ elinize dergi alıp sayfaları çevirmek sizin için ayrı bir keyifse, dergimizi Shopier üzerinden satın alabilir ya da abonelik başlatabilirsiniz.
